نوین توریسم

معرفی رشته گردشگری و راهنمایی برای بازار کار آن+۱۰۰% کاربردی

رشته گردشگری

تحصیل در رشته گردشگری

صنعت گردشگری به عنوان یکی از فعالیت‌های برتر در دنیا، از مفاهیم و ساختارهای ویژه‌ای تشکیل شده است که درک آنها ما را در کسب شناخت جامع از رشته گردشگری یاری می‌دهد. بر این اساس در این بخش از نوین توریسم سعی می‌شود تا معرفی رشته گردشگری و بازار کار آن تشریح شود.

از حدود قرن هفدهم که گردشگری با شکل و شمایل امروزی تر شروع شد و بعد از وقوع انقلاب صنعتی در قرن هجدهم و گسترش چشمگیر گردشگری، به جز در موارد خاص و در شرایط بحرانی، همواره این صنعت تا به امروز سیر صعودی خود را حفظ کرده و اشکال جدید و نوین‌تری به خود گرفته است. همانطور که آمار ارائه شده از سوی سازمان جهانی گردشگری بیان دارد، تعداد گردشگران بین‌­المللی از ۲۵ میلیون نفر در سال ۱۹۵۰، به رقم ۱۲۳۵ میلیون نفر در سال ۲۰۱۷ رسیده است و پیش­بینی می­شود که این تعداد آن­ها در سال ۲۰۳۰ میلادی به رقم ۱٫۸ میلیارد نفر برسد. این آمارها حکایت از رشد روزافزون صنعت جهانگردی دارد.

با این حال، اگرچه در طی سال‌های گذشته توجه بیشتری به این بخش شده، ولی صنعت گردشگری در ایران هم‌چنان نوپا است و جای پیشرفت بسیار زیادی دارد. با پیشرفت و همه‌گیر شدن موضوع گردشگری، توجه اقشار آکادمیک هم به این موضوع بیشتر شده است. این موضوع در ایران هم مستثنی نیست و امروزه امکان تحصیل در رشته گردشگری، یا همان مدیریت جهانگردی در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا در ایران امکان‌ پذیر است. ولی این را هم باید در خاطر داشته باشید که رشته گردشگری همچنان رشته‌ای نوپا محسوب می‌شود و قدمت آن نسبت به سایر رشته‌ها بسیار کمتر است. این امر به خصوص در ایران مطرح است، چراکه تعداد دانشگاه‌هایی که به ارائه خدمات تحصیلی در این رشته می‌پردازند بسیار محدود است.

 

معرفی رشته گردشگری

 

 

رویکرد‌های اولیه مطالعه و شناخت گردشگری

به دلیل این که توافق عمومی‌مبنی بر چگونگی مطالعه گردشگری  وجود ندارد، معمولاً در دوره‌های مختلف جهت شناخت و مطالعه گردشگری رویکردهای متفاوتی وجود داشته است. برای مثال:

  • رویکرد سازمانی: این رویکرد سازمان‌ها و نهادهای مختلفی که در گردشگری فعال هستند را مورد توجه قرار می‌داد. تأکید بیشتر این رویکرد بر نهادهای همچون آژانس‌های مسافرتی بد این رویکرد مستلزم بررسی روش‌های اجرایی، مسائل، هزینه‌ها و جایگاه اقتصادی آژانس‌های مسافرتی بود.
  • رویکرد محصول: در این رویکرد تأکید اصلی بر نحوه تولید، بازاریابی و فروش محصولات متنوع گردشگری است. برای مثال، ممکن است فردی بر اتاق‌های هتل (نحوی معرفی، عرضه، فروش و بازاریابی) آن‌ها توجه کند.
  • رویکرد تاریخی: این رویکرد به صورت گسترده مورد توجه قرار نگرفت. رویکرد مستلزم بررسی فعالیت‌های گردشگری و اشکال سازمانی در گذر زمان است و دلایل و ریشه‌های نوآوری، رشد و نزول آن‌ها را بررسی می‌کند.
  • رویکرد مدیریتی: این رویکرد، شرکت محور است و بر فعالیت‌های ضروری مدیریت در آژانس‌ها و نهاد‌های گردشگری تمرکز می‌کند (مانند برنامه ریزی، تحقیق، قیمت گذاری، تبلیغات و …). فارغ از این که چه روشی را برای مطالعه گردشگری اتخاذ می‌کنید لازم است با رویکرد مدیریتی آشنایی داشته باشید. نکته ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که با تغییر محصولات، سازمان‌ها، اجتماع، اهداف و رویکرد‌های مدیریتی نیز باید جهت پاسخگویی کارآمد به آن‌ها، تغییر یابند.
  • رویکرد اقتصادی: به خاطر اهمیت بین‌المللی به واسطه مباحثی مانند عرضه و تقاضا، تراز پرداخت‌ها، مبادله ارز، اشتغال، مخارج، توسعه، ضریب تکاثری، گردشگری توسط اقتصاددانان مورد بررسی قرار می‌گیرد. این رویکرد با ارائه چهار چوب‌های می‌تواند بررسی گردشگری و نقش آن در اقتصاد کشورها و توسعه اقتصادی، مفید واقع شود. مشکل این رویکرد تمرکز اصلی آن بر بعد اقتصادی گردشگری و نادیده گرفتن سایر آثار گردشگری (آثار اجتماعی – فرهنگی و زیست محیطی) است.
  • رویکرد اجتماعی: گردشگری فعالیتی نسبتاً اجتماعی است از این رو در قالب بررسی رفتاری افراد و گروه‌های گردشگری و تأثیر گردشگری بر اجتماع، توجه جامعه‌شناسان را به خود جلب کرده است. این رویکرد، طبقات اجتماعی، رفتارها و سنت‌های هر دو گروه میزبان – میهمان را مورد بررسی قرار می‌دهد. این رویکردی هنوز کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد اما اگر گردشگری با همین سرعت گسترش یابد و بر جوامع تأثیر بگذارد، گرایش به سمت مطالعه آن از دید و بعد اجتماعی افزایش خواهد یافت.
  • رویکرد جغرافیایی: جغرافیا رشته ای گسترده ای است، بنابراین طبیعی است که جغرافی‌دانان به گردشگری و ابعاد فضای آن علاقه‌مند باشند. جغرافی دان در مطالعه مکان، محیط، اقلیم، چشم انداز و ابعاد اقتصادی تخصص دارد. جغرافی دان گردشگری را از بعد مکان ناحیه گردشگری، جابجای افراد، تغییراتی که گردشگری در چشم انداز محیط به واسطه ایجاد تسهیلات وابسته ایجاد می‌کند.
  • رویکرد میان رشته ای: تقریباً گردشگری تمام ابعاد جامعه را در بر می‌گیرد. واقعیت این است که گردشگری بسیار وسیع، گسترده پیچیده و چند بعدی است، بنابراین لازم است راهبرد‌های متعددی برای مطالعه‌ی آن وجود داشته باشد.

رشته گردشگری چیست؟

قبل از هرچیز، باید این نکته را بدانید که چیزی به نام رشته گردشگری در ایران وجود نداشت اما در سال اخیر اسم رشته از مدیریت جهانگردی به گردشگری تغییر یافت. در نظام آموزشی ایران چندین رشته مرتبط با گردشگری وجود دارند که معروف‌ترین آن‌ها همان رشته ی» مدیریت جهانگردی « یا “گردشگری” است. به غیر از این رشته، رشته‌های جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، علوم اجتماعی و برنامه‌ریزی گردشگری، گردشگری مذهبی، مدیریت هتلداری و رشته کارآفرینی گردشگری هم در دانشگاه‌ها تدریس می‌شوند. هریک از این رشته‌ها به صورت تخصصی و از حیطه‌های مختلف موضوع گردشگری را مورد بررسی قرار می‌دهند. هرکدام از آن‌ها هم بازار کار خاص خود را دارند و تقریباً متمایز از یکدیگر هستند.

مقاطع رشته مدیریت گردشگری

رشته مدیریت جهانگردی در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا ارائه می‌شود. اگرچه قطعاً‌ ماهیت اصلی این رشته در مورد گردشگری است،‌ ولی باید در خاطر داشته باشید که سرفصل‌های ارائه شده کاملاً بین رشته ای هستند. به عبارتی، برای اینکه بتوانید یک مدیر کارآمد در عرصه گردشگری باشید، باید تخصص‌های مختلفی داشته باشید و برای همین سرفصل‌های مختلفی در این رشته قرار گرفته است.

 

سرفصل های رشته گردشگری

سرفصل‌های مقطع کارشناسی رشته مدیریت جهانگردی شامل دروس پایه از جمله حقوق اساسی، مبانی سازمانی و مدیریت، روش تحقیق، روانشناسی عمومی‌جهانگردی، اصول اقتصاد ( خرد و کلان)،اصول حسابداری‌ (۱ و ۲)، مبانی جامعه شناسی، ریاضیات کاربردی، مبانی و کاربرد کامپیوتر و آمار کاربردی می‌باشند. همانطور که مشاهده می‌کنید، چارت درسی این رشته طیف وسیعی از تخصص‌ها را پوشش می‌دهد، از زبان انگلیسی گرفته، تا بازاریابی، روان‌ شناسی، جامعه شناسی و حتی اقتصاد. به همین خاطر است که مدیریت جهانگردی را بین رشته ای می‌دانند.  اگر تخصص خاص دیگری دارید، می‌توانید از تخصص خود در زمینه گردشگری هم استفاده کنید و این فرصت در اختیار شما قرار گرفته است.

همانطور که گفته شد،‌این رشته در مقاطع ارشد و دکترا هم تدریس می‌شود. در مقطع کارشناسی ارشد، شما می‌توانید بین یکی از گرایش‌های بازاریابی جهانگردی و یا برنامه ریزی توسعه جهانگردی انتخاب کنید. در طی مقطع ارشد، تفاوت چندان زیادی بین این دو رشته وجود ندارد و عموم دروس ارائه شده مشترک هستند و هریک از این گرایش‌ها فقط چند درس تخصصی و متفاوت از یکدیگر خواهند داشت. اگر تمایل به ادامه تحصیل داشته باشید،‌ رشته مدیریت جهانگردی در مقطع دکترا هم در ایران تدریس می‌شود. ولی لازم به ذکر است که تعداد دانشگاه‌های ارائه کننده این رشته در مقطع دکترا بسیار محدود است و شاید تعداد پذیرش آن‌ها   تا زمان حال حاضر به ده نفر هم نمی‌رسد.

بازار کار و درآمد رشته گردشگری

فعالیت‌های گردشگری طیف مختلفی از بخش‌ها از جمله جاذبه‌ها، اقامتگاه، حمل و نقل و … را شامل می‌شود. در این ارتباط در یک دسته بندی،  بخش‌های اصلی صنعت گردشگری را  می‌توان در ۵ دسته اصلی طبقه بندی کرد:

  1. بخش اقامتگاهی شامل: هتل و متل، مهمانخانه‌ها، آپارتمان‌ها، ویلاها، خانه‌های روستایی، تفرجگاه‌های با مالکیت زمانی، مراکز نمایشگاهی و کنفرانس، کمپینگ سایت‌ها، کاروان‌های ثابت و متحرک و تفرجگاه‌های ساحلی و …. .
  2. بخش جاذبه‌ها: پارک‌های موضوعی، گالری و موزه‌ها، پارک‌های ملی، پارک‌های حیات وحش، باغچه‌ها، سایت‌های میراثی و مراکز ورزشی و … .
  3. بخش حمل و نقل: خطوط هوایی، خطوط دریایی، خطوط ریلی، اتوبوس و آژانس‌های اجاره ماشین و … .
  4. بخش سازمان دهندگان سفر: تور گردانان، عمده فروشان تور، خرده فروشان، سازمان دهندگان کنفرانس، آژانس‌های رزرو و ذخیره، سازمان‌های مشوق سفر و …
  5. بخش سازمان مقصد: سازمان‌های گردشگری ملی، سازمان‌های گردشگری منطقه ای، ادارات محلی گردشگری و اتحادیه‌های گردشگری.

فارغ التحصیلان رشته گردشگری  می‌توانند در هر کدام از بخش‌های ذکر شده و همین‌طور در ارگان‌های دولتی چون شهرداری، استانداری ، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، آژانس‌های مسافرتی و هوایی ، هتل و مراکز اقامتی ، مراکز گردشگری و در دانشگاه‌ها به عنوان مدرس و پژوهشگر مشغول به کار شوند. مطالعات و شواهد نشان می دهد درآمد رشته مدیریت گردشگری از جایگاه مناسبی برخوردار است.

همانطور که پیش‌تر بیان شد، بسته به رشته، تخصص و گرایشی که در آن تحصیل می‌کنید، بازار کار متفاوت خواهد بود. برای مثال اگر در رشته مدیریت هتلداری تحصیل کرده باشید، طبعاً اولویت شما کار کردن در بخش هتلداری خواهد بود و فارغ التحصیل مدیریت جهانگردی‌ (گرایش بازاریابی) باشید، انتظار دارید شغلی مرتبط با تخصص‌‌های خود پیدا کنید. ولی به صورت کلی، قبل از انتخاب رشته، در مورد بازار کار موجود و علایق خود بیشتر فکر کنید و جنبه‌های مختلف را در نظر بگیرید.

بشری مهاجر

بشری مهاجر هستم در زمینه توسعه و برنامه ریزی تخصص دارم از دانشگاه هنر اصفهان ارشد گردشگری گرفتم.

    نوشته‌های مرتبط

    دیدگاه‌ها

    *
    *

    0